ફાયનાન્સ શું છે?

આપણે અવારનવાર અખબારો, સામયિકો, સમાચાર વગેરેમાં ફાઇનાન્સ શબ્દ વાંચીએ કે સાંભળીએ છીએ. બજેટ સત્ર દરમિયાન આ શબ્દ દેશભરમાં ચર્ચાનો વિષય બની રહે છે. જો કે ઘણા લોકોને ફાયનાન્સ શબ્દ વિશે બહુ જ્ઞાન નથી, તેના વિના કોઈ કામ શક્ય નથી. ફાયનાન્સ પોતે એક બહુ વ્યાપક અને બહુ-અર્થવાળો શબ્દ છે, તેના વિશે જેટલી પણ ચર્ચા થશે તે ઓછી થશે.

સાદી ભાષામાં, ફાઇનાન્સ એ વિવિધ પ્રકારની વ્યવસાયિક પ્રવૃત્તિઓનું સંચાલન કરવાનું માધ્યમ છે. કોઈપણ વ્યક્તિ, સંસ્થા, કંપની તેમજ સરકારની કામગીરી માટે નાણાંની આવશ્યકતા છે. અહીં અમે તમને ફાઇનાન્સ શું છે, ફાઇનાન્સનો અર્થ, હિન્દીમાં વ્યાખ્યા વિશે વિગતવાર સંપૂર્ણ માહિતી આપી રહ્યા છીએ.

નાણાનો અર્થ શું છે

ફાઇનાન્સ શબ્દ ફ્રેન્ચ ભાષામાંથી આવ્યો છે અને આ શબ્દની ઉત્પત્તિ 18મી સદીમાં થઈ છે. ફાઇનાન્સને હિન્દી ભાષામાં ફાઇનાન્સ કહેવામાં આવે છે અને ફાઇનાન્સનો સીધો અર્થ મની મેનેજમેન્ટ થાય છે એટલે કે આ શબ્દનો ઉપયોગ કોઈપણ પ્રકારના મની મેનેજમેન્ટને વ્યાખ્યાયિત કરવા માટે થાય છે. જો તમારે ફાયનાન્સ અથવા ફાયનાન્સનો અભ્યાસ કરવો હોય તો તે અર્થશાસ્ત્ર હેઠળ ભણાવવામાં આવે છે.

કોઈપણ પ્રકારના વ્યવસાય અથવા કંપનીને સરળતાથી ચલાવવા માટે, મૂડી એટલે કે પૈસાની જરૂર છે. ફાઇનાન્સનો સીધો સંબંધ પૈસા અથવા પૈસા સાથે છે. ફાઇનાન્સ ફાઇનાન્સમાં બેન્કિંગ, ક્રેડિટ, રોકાણ, અસ્કયામતો અને જવાબદારીઓનો સમાવેશ થાય છે. વાસ્તવમાં ફાઇનાન્સ એ વિજ્ઞાન છે જે નાણાં, બેંકિંગ, ક્રેડિટ, રોકાણ, અસ્કયામતો અને જવાબદારીઓનું સંચાલન, સર્જન અને અભ્યાસનું વર્ણન કરે છે.

ફાઇનાન્સ પૈસા સાથે ગાઢ સંબંધ ધરાવે છે, કારણ કે તે વિનિમયનું સાધન છે. નાણાકીય ક્ષેત્ર આર્થિક, સામાજિક અને વહીવટી ઉદ્યોગોને ચલાવે છે. બચતથી માંડીને નાણાકીય સંસ્થાઓ અને સરકારો પાસેથી શેર મૂડી સુધીના કર સુધી, તમામ પ્રવૃત્તિઓ અને પ્રક્રિયાઓમાં નાણાં જોઈ શકાય છે.

અર્થશાસ્ત્રમાં નાણાને અર્થશાસ્ત્રની શાખા કહેવામાં આવે છે, જે સંસાધનોની ફાળવણી, સંચાલન, રોકાણ અને ટેકઓવર સાથે કામ કરે છે.

ફાઇનાન્સની કેટલીક પ્રમાણભૂત વ્યાખ્યાઓ નીચે મુજબ છે-

વ્યવસાયમાં, ફાઇનાન્સને ઇક્વિટી અથવા ડેટ ઇશ્યૂ અને વેચીને નાણાં એકત્ર કરવા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.

વિજ્ઞાનમાં, નાણાકીય સંપત્તિના સર્જન, સંચાલન અને અભ્યાસ પર ભાર મૂકવામાં આવે છે. તેમાં બેંકિંગ, ક્રેડિટ, જવાબદારીઓ, અસ્કયામતો અને રોકાણોનો પણ સમાવેશ થાય છે.

નિષ્ણાતો ચોક્કસ અને અનિશ્ચિત સંજોગોમાં લોકો દ્વારા ઓવરટાઇમ સંપત્તિની ફાળવણી તરીકે ફાઇનાન્સનું વર્ણન કરે છે. તેઓ માને છે કે સંપત્તિની કિંમત તેમના જોખમ સ્તર અને વળતરના દર અનુસાર નક્કી કરવામાં આવે છે.

સિસ્ટમ્સ વ્યુના આધારે, ફાઇનાન્સમાં જાહેર, ખાનગી અને સરકારી સંસ્થાઓ જેવી નાણાકીય સિસ્ટમોનો સમાવેશ થાય છે. તે નાણા અને નાણાકીય સાધનોનો અભ્યાસ પણ છે.

નાણાના પ્રકાર

નાણાને વિજ્ઞાનની સાથે સાથે કળા તરીકે પણ ગણવામાં આવે છે. તે દરેક વ્યવસાયનો આત્મા છે અને વ્યવસાય શરૂ કરવા અને વ્યવસાય ચલાવવા માટે મૂળભૂત આવશ્યકતા છે. આધુનિક યુગમાં, ફાઇનાન્સ એટલે કે ફાઇનાન્સને 3 ભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યું છે, જે નીચે મુજબ છે –

  • પર્સનલ ફાઇનાન્સ
  • કોર્પોરેટ ફાયનાન્સ
  • જાહેર નાણાં

પર્સનલ ફાઇનાન્સ

પર્સનલ ફાઇનાન્સને હિન્દીમાં પર્સનલ ફાઇનાન્સ મેનેજમેન્ટ કહેવામાં આવે છે. પર્સનલ ફાઇનાન્સ એ વ્યક્તિ અને પૈસાને લગતો વિષય છે, જે પૈસાનું સંચાલન અને નિયંત્રણ કેવી રીતે કરવું તેમજ ઉપલબ્ધ નાણાંમાંથી મહત્તમ લાભ કેવી રીતે મેળવવો તે શીખવે છે. દરેક વ્યક્તિની કામ કરવાની પોતાની રીત હોય છે, તે જ રીતે દરેક વ્યક્તિ માટે પૈસાનું સંચાલન કરવાની રીત અલગ-અલગ હોય છે. ફાઇનાન્સની ભાષામાં, દરેક વ્યક્તિ દ્વારા નાણાંનું સંચાલન કરવાની રીતને પર્સનલ ફાઇનાન્સ કહેવામાં આવે છે. વાસ્તવમાં પર્સનલ ફાઇનાન્સ એ વિવિધ વ્યક્તિઓના નાણાની લેવડ-દેવડથી સંબંધિત બહુ મોટો વિષય છે.

કોર્પોરેટ ફાયનાન્સ

કોર્પોરેટ ફાઇનાન્સને હિન્દી ભાષામાં કોર્પોરેશન ફાઇનાન્સ કહેવામાં આવે છે. વાસ્તવમાં, કોર્પોરેટ ફાઇનાન્સમાં નાણાકીય નિર્ણયોનો સમાવેશ થાય છે જે સંસ્થા તેના રોજિંદા વ્યવસાયની કામગીરીમાં લે છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય સંસ્થા પાસે ઉપલબ્ધ મૂડીનો ઉપયોગ કરવાનો છે, જે ચોક્કસ નિર્ણયોનું જોખમ ઘટાડી શકે છે અને વધુ વળતર મેળવી શકે છે. આમ, વ્યવસાયિક નિર્ણયો કે જેમાં ધિરાણ કોર્પોરેશનો માટે મૂડીના સ્ત્રોતોની ઓળખને લગતા નિર્ણયો સામેલ હોય છે તે કોર્પોરેટ નાણાકીય નિર્ણયો છે.

જાહેર નાણાં

પબ્લિક ફાઇનાન્સ એ તમામ જાહેર સત્તાવાળાઓ અથવા જાહેર સંસ્થાઓ, જેમ કે કેન્દ્ર સરકાર, રાજ્ય સરકાર અને સ્થાનિક સ્વ-સરકારના નાણાકીય વ્યવસ્થાપન વિશે છે. હકીકતમાં, પબ્લિક ફાઇનાન્સ એટલે કે પબ્લિક ફાઇનાન્સમાં, સરકારની નાણાકીય વ્યવસ્થા કહેવામાં આવી છે. આમાં મુખ્યત્વે સરકારની આવક, ખર્ચ તેમજ જાહેર ક્ષેત્રના નાણાકીય વ્યવહારો, રોકાણના હિસાબ સરકાર દ્વારા રાખવામાં આવે છે.

જાહેર ઉપયોગિતા સેવાઓમાં શિક્ષણ, આરોગ્ય, સ્વચ્છતા, પરિવહન, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, વીજળી, સંદેશાવ્યવહાર, ખોરાક વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. સેવાઓ પૂરી પાડવા માટે આવકના મૂળ સ્ત્રોત કર, વિવિધ પ્રકારની ફી, વિદેશી સહાય, માલ અને સેવાઓનું વેચાણ, ઉધાર, ઉત્પાદન છે.

જાહેર નાણાંકીય તત્વો

જાહેર આવક

આમાં, સરકાર દ્વારા વિવિધ સ્ત્રોતોમાંથી થતી આવક, જેમાં કરની આવક અને કરવેરા સિવાયની આવકનો સમાવેશ થાય છે. કરની આવકમાં આવકવેરો, કોર્પોરેટ ટેક્સ, આયાત અને નિકાસ પર લાદવામાં આવતા કર, આબકારી જકાત, માલ અને સેવા કર વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. બીજી તરફ કર સિવાયની આવકમાં ફરજોમાંથી આવક, જાહેર ક્ષેત્રના ઉપક્રમોની સરપ્લસ, દંડ અને દંડ જેવી મૂડી રસીદો, અનુદાન અને ભેટો, કેન્દ્રીય બેંકની આવક વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

જાહેર ખર્ચ

જાહેર ખર્ચ સામાન્ય જનતાની એકંદર જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે જાહેર સંસ્થાઓ દ્વારા કરવામાં આવતા ખર્ચનો સંદર્ભ આપે છે. સંરક્ષણ પ્રવૃત્તિઓ, આરોગ્ય સંભાળ અને તબીબી સંશોધન, આર્થિક વિકાસ, માળખાકીય વિકાસ, સામાજિક સુરક્ષાની જોગવાઈ અને સરકારની જાળવણીમાં રોકાણના સંદર્ભમાં ખર્ચ કરવામાં આવે છે.

જાહેર દેવું

જાહેર દેવું સરકારી દેવું તરીકે પણ ઓળખાય છે. તે કુલ બાકી જવાબદારીઓ દર્શાવે છે, એટલે કે દેશે લેણદારોને જે રકમ આપવાની છે, જે વ્યક્તિઓ, ઉપક્રમો અને અન્ય સરકારો હોઈ શકે છે. લેણદારો આંતરિક (બેંક અથવા નાણાકીય સંસ્થાઓ જેવા સ્થાનિક ધિરાણકર્તાઓ પાસેથી ઉછીના લીધેલ લોન) અને બાહ્ય (આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય સંસ્થાઓ અને સરકારો પાસેથી ઉછીના લીધેલ લોન) હોઈ શકે છે.

નાણાકીય વહીવટ

નાણાકીય વહીવટ એ જાહેર નાણાનો તે વિભાગ છે જે વહીવટી નિયંત્રણ તકનીકો અને બજેટ તૈયારી સંબંધિત મુદ્દાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. તે એક એવું સાધન છે કે જેના દ્વારા દેશોની નાણાકીય કામગીરી હાથ ધરવામાં આવે છે જેમ કે બજેટ કેવી રીતે તૈયાર થાય છે, પસાર થાય છે અને તેનો અમલ થાય છે? બજેટ તૈયાર કરતી વખતે કયા પરિબળો ધ્યાનમાં રાખવા જોઈએ? વિવિધ સત્તાવાળાઓ દ્વારા કર કેવી રીતે એકત્રિત કરવામાં આવે છે? જાહેર ખાતાના ઓડિટ અને રિપોર્ટિંગ માટે કયા વિભાગો જવાબદાર છે?

આર્થિક સ્થિરીકરણ

આર્થિક વ્યવસ્થાનો મૂળ ઉદ્દેશ અર્થતંત્રની સ્થિરતા છે. તે એવા રાજ્યનો ઉલ્લેખ કરે છે જેમાં સરકારની રાજકીય, કાનૂની અથવા નાણાકીય નીતિઓને કારણે અર્થતંત્રમાં ખૂબ જ ઓછી વધઘટ હોય છે અને તેથી ફુગાવાનો દર ઘણો ઓછો હોય છે. દેશમાં રાષ્ટ્રીય આવકનું યોગ્ય વિતરણ જાળવવામાં દેશની રાજકોષીય નીતિ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે, જે આર્થિક સ્થિરતા તરફ દોરી જાય છે.

આર્થિક વિકાસ

જ્યારે પાછલા વર્ષોની તુલનામાં માલસામાનના ઉત્પાદન અને સેવાઓના પુરવઠામાં વધારો થાય છે ત્યારે આર્થિક વૃદ્ધિ થાય છે. ઘણા નિષ્ણાતોનો અભિપ્રાય છે કે આર્થિક વિકાસની સમસ્યા માત્ર વિકાસશીલ દેશોમાં જ છે, તેથી જાહેર નાણાંને મુખ્ય સાધન તરીકે ગણવામાં આવે છે, જેની મદદથી દેશ આર્થિક વિકાસની સમસ્યાનો સામનો કરી શકે છે.

ફાયનાન્સ શું છે?

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Scroll to top